Richard Roth & Stefan Knapp – Historia powstanie muralu na Alexanders Building

Odkryj nieprawdopodobną przyjaźń, która wyłoniła się z projektu utraconego departamentu towarowego w NYC!

Tłumaczenie artykułu który ukazał się w Untapped Cities, autorstwa Jo Holmes.
Dziękuje serdecznie Jo za pozwolenie tłumaczenia i umieszczenia go tutaj.
https://www.untappedcities.com/curtain-wall-nyc-architect-richard-roth-jr-alexanders/

Co miesiąc Untapped New York będzie publikować nowy esej autorstwa Jo Holmes o życiu i pracy zmarłego architekta Richarda Rotha Jr. z Emery Roth & Sons. Każdy esej eksploruje inny budynek lub dewelopera z kariery Richarda, spleciony z historiami z jego życia osobistego i fragmentami ekskluzywnych wywiadów przeprowadzonych przez Holmes i Justina Riversa z Untapped New York .

Richard Roth Jr. był bez wątpienia osobą towarzyską. Chociaż był dumny z pracy, którą wykonywał, był również zachwycony relacjami budowanymi przez całe życie. Jedna taka przyjaźń wyrosła z jego zaangażowania w Alexander’s sklepy departamentowe, konkretnie w flagowy budynek na Manhattanie. To przez ten projekt poznał artystę Op Stefana Knappa, który stał się przyjacielem rodziny na całe życie. W rzeczywistości wielu najbliższych przyjaciół Richarda to artyści. Uważał zlecanie dzieł sztuki do lobby i placów budynków za jedną z najbardziej satysfakcjonujących części pracy.

Jak Richard i Stefan poznali się w Nowym Yorku?

W 1963 roku Emery Roth & Sons przeprowadzili konkurs na projekt budynku dla popularnego sprzedawcy Alexander’s w Midtown Manhattan. Miał to być sklep flagowy. Do tego czasu główny sklep znajdował się w Bronksie, z dodatkową lokalizacją ‘poza miastem’ w New Jersey. Później Richard zaprojektował sklepy Alexander’s w Valley Stream (1967) i Kings Plaza (1968), a także oddział w Mall at the World Trade Center (1974).

Zwycięski projekt dla miejsca w Midtown przy 731 Lexington Avenue (na rogu 58th Street) uwzględniał miejsce na dzieło sztuki na fasadzie. Sandy Farkas, syn założyciela Alexander’s, George’a Farkasa, chciał wykorzystać projekty Salvadora Dalego.

„Dali zrobił 17 murali, które sprzedał Sandy’emu po rodzajowej ceny z wyprzedaży,” powiedział Richard. „Sandy chciał przenieść te murale na bok budynku – chciał je zamienić w mozaiki, jak widział we Florencji.” Richard obawiał się, jak długo potrwa ten proces, biorąc pod uwagę ogromne rozmiary murali. „Wydawało się, że Dali też tego nie chciał,” wyjaśnił Richard.

Sandy zdecydował się poprosić innego artystę, Stefana Knappa, o odtworzenie murali Dalego. Knapp był polskim malarzem i rzeźbiarzem, który opracował i opatentował technikę malowania emalią na stali. Stworzył serię murali dla londyńskiego lotniska Heathrow w 1959 (‘Murals 1959’) i dla sklepu Alexander’s w New Jersey. Nie dziwi, że Knapp nie był zachwycony prośbą o replikowanie cudzej pracy – nawet Dalíego.

„Wszedłem na spotkanie z Farkasem w głównej siedzibie Alexander’s przy 500 7th Avenue i znalazłem tam Dalego. Knapp, którego naprawdę poznałem tydzień wcześniej, siedział na zewnątrz. To było dość niezręczne,” wspominał Richard. „W końcu nikt tego nie zrobił, a rodzina Farkasów sprzedała dzieła Dalego za fortunę!”

Zamiast tego Alexander’s zlecił oryginalne dzieło Knappowi. Dzieło składało się z ponad 400 dużych białych paneli z rzędami kolorowych kopuł ze stali emaliowanej. Krytyk architektury Paul Goldberger napisał w The New Yorker, że „całość wyglądała jak billboard pełen gałek ocznych lub felg lub misek sałatkowych. Było to łatwo najbardziej monumentalne dzieło Op Art w Nowym Jorku.”

Op Art, czyli Optical Art, to abstrakcyjny styl, który stał się popularny w latach 60. Charakteryzuje się geometrycznymi kształtami i wysokim kontrastem kolorów, które często tworzą iluzje optyczne wypaczające percepcję widza. Oprócz Knappa inni artyści w tym stylu to Victor Vasarely, Bridget Riley i Yaacov Agam.

Otwarcie Alexanders

Sklep Alexander’s na Manhattanie otworzył się w 1965, niedługo przed tym, jak firma weszła na giełdę w 1968. Założyciel George Farkas zawsze kupował ziemię i nieruchomości dla swoich sklepów zamiast tylko dzierżawić witryny, tworząc cenny portfel nieruchomości. Interstate Properties przejęło sklepy w 1980, by zmaksymalizować wartość nieruchomości firmy.

Steven Roth (brak pokrewieństwa z Richardem) był wtedy na czele Interstate i później stał się największym komercyjnym wynajmującym w Nowym Jorku na czele Vornado Realty Trust. Donald Trump nawet trzymał znaczący udział przez kilka lat, ale używając go jako zabezpieczenia, był zmuszony oddać go w rozliczeniu pożyczki w 1991.

Sklep flagowy wraz z wszystkimi innymi lokalizacjami Alexander’s zamknął się w 1992, gdy firma popadła w bankructwo. Chociaż sklepy zniknęły, niektóre dzieła sztuki przetrwały.

Co stało się z panelami Knappa?

Jeden z paneli Stefana Knapp ze sklepu na Manhattanie jest w Museum of the City of New York. Według Paula Goldbergera, piszącego w The New Yorker w listopadzie 2000, nowojorska kolekcjonerka sztuki Barbara Jakobsen nabyła 80 kopuł od marszanda Marka Macdonalda i zrekonstruowała panel w swoim ogrodzie. Macdonald zdobył kopuły od wykonawcy rozbiórki. Panele na wystawie w MCNY zostały podarowane przez Jakobsen i odsłonięte w 2023.

Kilka paneli z ogromnego muralu, który zdobił sklep Alexander’s w New Jersey, zostało odrestaurowanych i zainstalowanych w nowym Valley Hospital w Paramus. Więcej prac Knappe można znaleźć w kolekcjach muzeów na całym świecie, w tym w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Stedelijk Museum Amsterdam i Tate Gallery w Londynie.

Przyjaźń Stefana i rodziny Roth

W trakcie projektu Alexander’s Knapp stał się wielkim przyjacielem rodziny Rothów. Richard był zafascynowany doświadczeniami życiowymi Knappe. Jako nastolatek spędził czas w gułagu syberyjskim. Zwolniony w 1942, trafił do Wielkiej Brytanii i dołączył do Royal Air Force, służąc jako oficer i pilot Spitfire. Po wojnie został w Londynie i studiował w Royal Academy oraz Slade School of Fine Art.

„Byliśmy tak blisko, jak dwoje ludzi mogło być,” powiedział Richard. Knapp nawet mieszkał przez jakiś czas w mieszkaniu Rothów. Richard był ojcem chrzestnym syna Knapp,a Robina. Richard i jego żona Alene spędzali wiele lata z Stefanem i jego żoną Cathy, gdy Knappowie mieli mieszkanie w Le Lavandou na południu Francji.

Richard wspominał straszny incydent, w którym Knapp miał zagrażającą życiu infekcję zęba. Richard pamiętał widok worka na ciało w sali szpitalnej. Na szczęście Knapp w pełni wyzdrowiał po operacji przeprowadzonej przez szefa chirurgii dentystycznej w Lenox Hill. (Szokująco, sam chirurg zginął w wypadku lotniczym kilka godzin po operacji.)

Inny artyści i Richard

Być może biorąc pod uwagę własne zdolności artystyczne, nie dziwi, że Richard miał wielu przyjaciół w świecie sztuki. „Moi przyjaciele nie byli tak bardzo z dziedziny architektury. Miałem więcej przyjaciół, którzy byli artystami…Wiesz, mieliśmy wiele wspólnego. Mogliśmy rozmawiać. I cieszyłem się ich towarzystwem.”

Czasem pracował w zamian za dzieła sztuki. „Jeden z moich najbliższych przyjaciół to Richard Anuszkiewicz, i poprosił mnie o zaprojektowanie jego studia w New Jersey w zamian za obraz. Powiedziałem tak, dlaczego nie?”

Anuszkiewicz był amerykańskim malarzem, grafikiem i rzeźbiarzem polskiego pochodzenia, jednym z założycieli Op Art.

Czasopismo Life opisało go jako ‘jednego z nowych czarodziejów Op’ w 1964. Wystawiał się na Biennale w Wenecji, Biennale we Florencji i Documenta. Jego prace są w stałych kolekcjach na całym świecie.

„Byłem tam nadzorując w jeden weekend i zauważyłem, że ludzie kopią pod fundamentem.” Studio było zbudowane na wzgórzu za domem. „Zapytałem Anuszkiewicza, co robią. Powiedział, ‘Mój ojciec to robi **—**tworzy piwnicę.’ Powiedziałem, ‘To się zawali!’” Ojciec Anuszkiewicza **—**wtedy pod osiemdziesiątkę **—**próbował stworzyć więcej miejsca. „Na szczęście dotarłem tam, zanim całość runęła ze wzgórza!”

„Zaprojektowałem też galerię Fischbach na 57th Street w zamian za obraz,” powiedział Richard. Fischbachowie byli wtedy największymi wykonawcami elektrycznymi w Nowym Jorku, a Richard faktycznie zaprojektował rozszerzenie ich domu w Westchester. „I zaprojektowałem mieszkanie dla Harry’ego Fischbacha, ojca, w zamian za wykonanie prac elektrycznych w moim mieszkaniu!”

Richard był bliskim przyjacielem galleristki Denise René. „Prowadziła jedną z wiodących galerii sztuki nowoczesnej w Paryżu. Reprezentowała wszystkich malarzy optical art.” René otwierała galerię w Nowym Jorku, a Richard działał jako niepłatny konsultant. W zamian Denise dała Richardowi i jego rodzinie kilka przedmiotów, w tym małe rzeźby stalowe węgierskiego artysty ‘cybernetycznego’ Nicolasa Schöffera. Później Schöffer sam przyszedł na spotkanie artystów w mieszkaniu Richarda w Nowym Jorku, gdzie jeden z jego kawałków był wystawiony na stoliku kawowym. „Nagle go obrócił. Okazało się, że zawsze mieliśmy go odwrotną stroną!” śmiał się Richard.

Innym przyjacielem był rzeźbiarz Art Brenner, który mieszkał we Francji przez wiele lat. „Część zabawy z wyjazdów do Paryża było zobaczenie Arta. W końcu mieszkał na barce. Jego oryginalne studio i mieszkanie przy 17 Rue d’Aboukir było tuż za rogiem od Les Halles, i było cudowne,” opisał Richard. Był podekscytowany, że doświadczył słynnego rynku przed jego rozbiórką w 1973.

W 1974 Richard zlecił Artowi stworzenie dużej rzeźby na zewnątrz hotelu koło lotniska w Filadelfii. Niestety, klienci Richarda zmienili jego projekty hotelu. „Zdecydowali się tanio obrobić fasadę,” powiedział Richard. „Więc powiedziałem, ‘Art, chcę, żebyś zrobił coś jak największego, bo zepsuli budynek i chcę go jak najbardziej zasłonić.’ Więc zrobił tę ogromną rzecz o rozmiarach około 30 stóp na około 20 stóp wysokości. I była pomarańczowa, więc oczy same do niej lgnęły.” Rzeźba, którą Brenner nazwał ‘Atlas X’, została później przeniesiona na parking innego pobliskiego hotelu i pomalowana na niebiesko **—**prawdopodobnie by pasować do brandingu Hiltona. Richard miał mały model rzeźby.

Jako ktoś, kto rozważał karierę artysty, Richard instynktownie interesował się każdą planowaną sztuką w swoich budynkach. Jednym z powodów, dla których lubił pracować z maverickowym deweloperem Melvynem Kaufmannem, była pasja Kaufmanna do włączania ‘elementów dekoracyjnych’. Dla 77 Water Street współpracowali z projektantem oświetlenia Howardem Brandstonem, grafikiem Rudym de Harakiem i rzeźbiarką Pamelą Waters.

Richard był szczególnie podekscytowany instalacjami w budynku Pan Am, w tym rzeźbą ‘Flight’ Richarda Lippolda i dużym muralem Josefa Albersa. Kochał fontanny ‘dmuchawce’, które zlecił do placu przy 1345 Avenue of the Americas, dawniej Burlington House. „Naprawdę były piękne i, gdy było gorąco, a wiatr wiał, ludzie siadali po nawietrznej stronie, by woda na nich pryskała.”

Od tłumacza: Dziękuje Pani Jo Holmes za umożliwienie tłumaczenia i publikacji jej pracy.